Ajapa Yoga : Mantra, Pranayama, Hand Mudras and Meditation for Kundalini Awakening by Bipin Joshi. Read more...

योग - अध्यात्म

1234567
कुंडलिनीच्या श्यामा असण्याचा गूढ योगगम्य अर्थ
कुंडलिनी योगशास्त्रात कुंडलिनीला अनेक नावांनी ओळखले जातं. त्यांपैकी एक नाव म्हणजे श्यामा. वरकरणी पाहता श्यामा या शब्दाचा अर्थ काळी-सावळी किंवा काळ्या वर्णाची असा भासेल. परंतु त्याला कुंडलिनी योगशास्त्रात काही सूक्ष्म अर्थ आहे. तोच या लेखात थोडक्यात जाणून घेऊ.
Posted On : 16 Jan 2017
संतसज्जनांना यथायोग्य कार्माचरणाची आवश्यकता
श्रेष्ठ लोकं ज्या ज्या गोष्टी आचरतात त्याला धर्माधिष्ठित आचरण मानले जाते. सामान्य लोक मग त्याचेच अनुकरण करतात. हीच जगाची सहज प्रवृत्ती आहे. त्यामुळे योगमार्गी साधू-संतांना कर्म टाकून चालत नाही. उलट ते विशेषरूपाने आचरावे लागते.
Posted On : 09 Jan 2017
योगशास्त्रातील सूर्य आणि चंद्र
मानवाला नेहमीच आपल्या सभोवतालच्या निसर्गाविषयी कुतूहल वाटत आले आहे. विशेषतः अवकाशातील ग्रह-तारे हा त्याच्या आवडीचा विषय ठरला आहे. योगशास्त्रही त्याला अपवाद नाही. योगशास्त्राच्या दृष्टीने बोलायचे झाले तर सूर्य आणि चंद्र यांचा हठयोगाशी आणि कुंडलिनी योगामार्गाशी घनिष्ठ संबंध आहे. तोच या लेखात संक्षेपाने जाणून घेऊया.
Posted On : 02 Jan 2017
भगवान दत्तात्रेयांचे सोळा अवतार
मार्गशीर्ष महिन्यातील पौर्णिमा म्हणजे भगवान दत्तात्रेयांचे पृथ्वीवर अवतरण झाले तो दिवस अर्थात श्रीदत्त जयंती. अवधूतमूर्ती दत्तात्रेयांना ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे स्वरूप मानतात हे तर सर्वांनाच माहित आहे. परंतु दत्त संप्रदायात भगवान दत्तात्रेयांचे सोळा अवतार मानण्यात येतात. परमहंस परिव्राजकाचार्य श्रीवासुदेवानंद सरस्वती उर्फ टेंबे स्वामींनी आपल्या श्रीदत्तात्रेय षोडशावतार चरितानि नामक ग्रंथांत या सोळा अवतारांची कथा आणि उपासना पद्धती विस्ताराने वर्णन केली आहे. विस्तारभयामुळे ती संपूर्ण उपासना विधी-विधानासहित येथे देणे शक्य नसले तरी आजच्या पावन दिवशी त्या सोळा अवतारांचे नाममंत्र खाली देत आहे. त्या नामामंत्रांचा भक्तिपूर्वक केलेला जप किंवा स्मरण सर्वच दत्तभक्तांना उपयोगी ठरेल यात शंका नाही.
Posted On : 13 Dec 2016
ज्ञानेश्वरीची हस्तलिखित प्रत
पण ज्यांनी ज्यांनी अशा हस्तलिखित पोथ्या वा ग्रंथ तयार केले त्यांना त्यात नक्कीच समाधान वाटत असणार. आपल्या परंपरेचे ज्ञान-विज्ञान आपण जतन करतोय, आपल्या नंतरच्या पिढ्यांसाठी काहीतरी राखून ठेवतोय अशी भावना त्यात असणारच. अशा हस्तलिखित साहित्यामध्ये अभ्यासकांच्या दृष्टीने त्रासदायक एक गोष्ट घडत असते ती म्हणजे पाठभेद.
Posted On : 25 Nov 2016
भक्तीचा अनाहत
परमेश्वर प्राप्तीसाठी म्हणून जे काही मार्ग ज्ञात आहेत त्या सर्वच मार्गांनी भक्तीची उपयोगिता कमी-अधिक प्रमाणात मान्य केलेली आहे. महाराष्ट्रातील संत परंपरेची शिकवण भक्तिरसात चिंब न्हाऊन निघालेली आहे. संत ज्ञानेश्वरांनी नाथ साम्प्रदायोक्त कुंडलिनी योगाला भक्तीचा सुंदर मुलामा दिलेला आहे. प्राचीन योगग्रंथांत चार प्रकारचा योग वर्णन केलेला आपल्याला दिसतो. ते चार प्रकार म्हणजे – मंत्रयोग, हठयोग, लययोग आणि राजयोग. या सर्वच साधानामार्गांवर भक्तीची आवश्यकता प्रतिपादित केलेली आहे. केवळ ईश्वरभक्तीच नाही तर गुरुभक्तीही योगमार्गावरील सफलतेसाठी अत्यावश्यक मानली गेली आहे. कुंडलिनी योगशास्त्रानुसार भक्तीचा आणि अनाहत चक्राचा घनिष्ठ संबंध आहे. त्यामुळेच प्रत्येक साधकासाठी अनाहत चक्र, त्याचे स्वरूप, त्याचे महत्व आणि त्याचा भक्तीशी आणि ध्यानमार्गाशी असलेला संबंध जाणून घेणे उद्बोधक ठरते.
Posted On : 11 Nov 2016
अष्टमुद्रा, अष्टचक्र आणि अजपा ध्यान
शैव दर्शनाच्या आणि नाथ संप्रदायाच्या सिद्धांतांपैकी एक महत्वाचा सिद्धांत म्हणजे - "पिंडी ते ब्रह्मांडी, ब्रह्मांडी ते पिंडी". शिव-संहितेत आणि सिद्ध सिद्धांत पद्धतीमध्ये तो स्पष्टपणे मांडलेला आहे. सर्वसाधारण साधक देव, परमात्मा, परमेश्वर या संकल्पनांचा शोध बाह्य जगामध्ये घेण्याचा प्रयत्न करत असतो. साधनेच्या सुरवातीच्या अप्रगत काळात तो एका अर्थी बरोबरही असतो. परंतु योगमार्गावर चालायचे असेल तर समस्त देवी-देवता या मानवी पिंडामध्ये वास करत आहेत, जीव आणि शिव एकच आहेत हे तत्व मनावर ठसणे आवश्यक ठरते. जर हे मुलतत्व साधकाच्या मनावर नीटपणे ठसले नाही तर मग त्या तत्वाची प्रत्यक्ष अनुभूती दूरच राहित हे उघड आहे.
Posted On : 17 Aug 2016
गुरु आणि पौर्णिमा
समस्त योग-अध्यात्म शास्त्रात परमेश्वर हा शब्दांच्या पलीकडील आणि मानवी मनाने जाणण्यास अशक्य आहे असे ठामपणे प्रतिपादन केले आहे. त्यमुळे शास्त्रग्रंथांत परमेश्वराचे वर्णन त्याच्या गुणांद्वारे केले जाते. परमेश्वराचे गुण कोणते?
Posted On : 19 Jul 2016
योग: कर्मसु कौशलम्
योग म्हटलं की प्रथमतः आठवते ती महर्षी पतंजलींची व्याख्या - योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः योगशास्त्राचा क्रियात्मक अभ्यास करत असतांना किंवा ध्यान-धारणेचा सराव करत असतांना योगाची ही थेट ही व्याख्या चपलख बसते. महर्षी पतंजलींची योगसूत्रे ही गुरुच्या देखरेखेखाली साधना करत असणार्या योगाभ्यासी साधकाला डोळ्यासमोर ठेऊन केलेली आहे. योगशास्त्राची थोड्या वेगळ्या अंगाने केलेली व्याख्या आपल्याला भगवत गीतेत आढळते. भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात - योग: कर्मसु कौशलम्
Posted On : 21 Jun 2016
भर्तृहरी गुंफेतील "काला"
या गोष्टीला खुप खुप वर्ष झाली. मी भर्तृहरी गुंफा बघण्यासाठी गेलो होतो. ही गुंफा नाथ पंथात फार प्रसिद्ध आहे. अनेक नाथ सिद्ध जसे राजा भर्तृहरी, मच्छिंद्रना, गोरक्षनाथ यांचा पवित्र स्पर्श या भूमीला झालेला आहे. येथे केलेली साधना पटकन फलीभूत होते अशी नाथ पंथीयांची धारणा आहे. त्यामुळे अनेक नाथ पंथी साधू येथे येत-जात असतात. भर्तृहरी गुंफा बघायची आणि जमल्यास काही काळ साधना करायची एवढाच माफक उद्देश माझ्या या भेटीमागे होता.
Posted On : 26 May 2016
1234567